ఇంతవరకూ జరిగిన కథ. మార్పు 1-22
మార్పు 22
“అయిందా దేశాటనం? ఎప్పుడొచ్చేవు?” అంది శ్రీదేవి గడపలోకి అడుగుపెడుతున్న నన్ను చూసి.
“ఆఁ అయింది. ఉన్నచోట ఉండకుండా తిన్నచోట తినకుండా నాలుగు నెలలపాటు. బయల్దేరినప్పుడు బాగానే ఉంది కానీ తిరిగొచ్చేవేళకి హమ్మయ్య అయిందనిపించింది. ఇంతకీ నీవిశేషాలు చెప్పు. నాలుగు నెలలే కానీ ఏళ్ళూ పూళ్ళూ అయినట్టుంది.”
“ఏళ్లూ పూళ్ళూ అయినట్టేలే … చాలానే జరిగేయి.”
చాలానే అయినా అవేమంత ఆనందకరమైనవి కావేమో అనిపించింది తనమొహం చూస్తూంటే. “ఏమయిందేమిటి?”
“పెద్దక్క వచ్చింది.”
“వచ్చిందేమిటి? అదివరకెప్పుడో ఓసారి అన్నావు రా కలుద్దుగానీ అని. ఈమధ్య ఎక్కడికేనా వెళ్ళేరేమిటి?”
శ్రీదేవి కొంచెంసేపు మాటాడలేదు. తరవాత నెమ్మదిగా, “చెప్పడం మొదలెట్టాలే గానీ చాలా ఉంది కథ.”
చెప్పు అనలేదు నేను. ఏం చెప్తుందో అని చూస్తున్నాను. ఏదో ఘనమైనసంగతిలాగే ఉంది.
సిరి చాలాసేపు మాటాడలేదు.
000
పెద్దక్క శ్రీదేవికి సొంత అక్క కాదుట. దూరపు చుట్టరికం. చిన్నప్పుడు ఇరుగూపొరుగూ. వయసులో దాదాపు పదిహేనేళ్ళు పెద్ద కావడంచేతా, శ్రీదేవికి మరో అక్క ఉండడం చేతా, ఈవిడని పెద్దక్క అని పిలిచేది అప్పట్లో. క్రమంగా ఆయింటా, ఈయింటా కూడా ఆవిడ పెద్దక్కగా స్థిరపడిపోయింది. ఆవిడకి పెళ్ళినాటికి పదకొండేళ్ళు. ఊళ్ళోనే ఉన్న రంగనాథస్వామిగారి నాలుగో అబ్బాయికిచ్చి చేసేరు మంచి సంబంధం, స్థితిమంతులు, పరువుగల కుటుంబమని. మూడు తరాలకి ముందు కాకినాడలో ఉండేవారుట. అక్కడ్నించి విశాఖపట్నం వచ్చి, హార్బరులో ఇంజినీరుగా చేరి మేడమీద మేడ, మూడు మేడలు లేపేరు. నలుగురుపిల్లలకి సరిపడా మస్తుగా సంపాదించి పెట్టేరు. అప్పటికి పెళ్ళికొడుకు వీరభద్రం స్కూల్ ఫైనలు పేసయేడు. ఇంటరులో చేరడానికి నెలరోజులముందు పెళ్ళి చేసేరు. ఆనాటి ఆనవాయితీప్రకారం పిల్లవాడి కాలేజీచదువు ఖర్చులు మామగారు భరించడానికి ఒప్పుకున్నారు.
000
విషి పెద్దక్కని ఫిజికల్ థెరపీకి తీసుకెళ్ళి, వచ్చేటప్పుడు దారిలో పళ్ళూ అవీ కూడా కొనుక్కొచ్చేడు. “పెద్దక్కకి చెయ్యి విరిగినప్పటినుండీ ఆవిడకి బయట కావలిసినవన్నీ విషియే చేస్తున్నాడు, ” అంది అరవింద.
పెద్దక్క ఎడంచేతిని కుడిచేత్తో ఒడిసి పట్టుకుని నెమ్మదిగా సోఫాలో కూచుని, నావేపు చూస్తూ, “ఎలా అయింది ప్రయాణం?” అనడిగింది.
లోపల్నించి లీల వచ్చి, “జూస్ ఏమైనా తాగుతారా? కాఫీ తీసుకురానా? ” అనడిగింది ఆవిణ్ణి. నావేపు తిరిగి హలో అని మళ్లీ పెద్దక్కవేపు చూసింది.
నాకు లీలనీ, విషీని అక్కడ చూడ్డంతో ఏదో పాతకాలపు సినిమా ఫాస్ట్ ఫార్వర్డు చేసేసినట్టు అనిపించింది. సిరి చెప్పినట్టు చాలా విశేషాలే జరిగినట్టున్నాయి నాలుగు నెలలపాటు ఇక్కడ లేకపోయేసరికి.
పెద్దక్కగారు కాఫి అన్నారు. “మీరు కూడా కాఫీ తీసుకుంటారా?” అని అడిగింది నన్ను. అవునన్నట్టు తలూపేను సోఫాలో సర్దుకు కూర్చుంటూ. బోలెడు కథ ఉందని తెలిసేక, మంచి, స్ట్రాంగ్ కాఫీయే కోరదగును అనిపించింది.
“అయితే నీకు పదకొండేళ్ళకే పెళ్ళయిందా?” అంది ఆశ్చర్యంగా అరవింద.
“అప్పట్లో అది ఆలస్యంకిందే లెక్క. మా అమ్మకీ, అక్కయ్యలిద్దరికీ ఇంకా ముందే అయిపోయేయి.”
“అందుకే మన్ని అనాగరికులంటారు,” అన్నాడు.
“నేనయితే నాకీపెళ్ళి వద్దు అంటూ ఇంట్లోంచి పారిపోయేదాన్ని,” అంది అరవింద.
పెద్దక్క చిన్నగా నవ్వింది.
“నవ్వుతావు కానీ నిజంగా నువ్వు ఇష్టపడే చేసుకున్నావా? ఇప్పుడు నాకున్నట్టు నీక్కూడా అప్పుడు వీలుంటే నీఇష్టాయిష్టాలు చెప్పకుండా ఊరుకునేదానివా?”
“అదే మీతో వచ్చిన చిక్కు. మీరిక్కడికి ఇలా ఇష్టాయిష్టాలు మాటాడేస్థాయికి ఎలా వచ్చేరనుకుంటున్నావు? ఆరోజుల్లో జీవితం అదీ. చెప్పేను కదా మా అమ్మకి ఆరేళ్ళకే పెళ్ళి చేసేరుట. మా అక్కయ్యలదగ్గరకొచ్చేసరికి తొమ్మిదయింది. క్రమంగా పదకొండూ, పదహారూ, పద్ధెనిమిదీ, … ఇప్పటికి ఇరవై, ఇరవైనాలుగూ, ఇరవై ఆరూ … అలా సాగుతోంది. మార్పెప్పుడూ ఒక్కక్షణంలో మెరుపులా వచ్చేయదు. అసలు నిజంగా ఎవరితో ఏ మారుమూల మొదలయిందో చెప్పడం కూడా కష్టమే ఏ ఒక్కమార్పు తీసుకున్నా.”
“అసలు ఈ పిల్లలపెళ్ళిళ్ళు ఎలా వచ్చేయో. వేదాల్లో ఆడవాళ్ళకి బోలెడు స్వాతంత్ర్యం ఉండేదిట కదా. గార్గి, మైత్రేయివంటి స్త్రీలు మహా మహా విద్వాంసులతో వాదోపవాదాలకి దిగి గెల్చేరంటారు.”
“వేదాలు అపౌరుషేయాలు. పురుషులు రాయలేదు కనక అలా ఉన్నాయేమో.”
“అపౌరుషేయాలేమిటి?” అనడిగేడు విషి.
“పురుషులు అంటే అసలు ఎవరు గానీ, ఎవరు రాసేరో తెలీదు ఎప్పట్నుంచో ఉన్నాయని. బహుశా ఆరోజుల్లో కర్తృత్వంమీద అంత మోజుండేది కాదేమో. ఎవరు చెప్పేరని కాక వారికి తెలిసింది వ్యాప్తిలోకి తీసుకురావడమే వారి ధ్యేయమేమో.”
“మరి ఇంతకీ ఈ పిల్లలపెళ్ళిళ్ళు ఎప్పుడు ఎలా వచ్చేయో? పురాణాల్లో సీతస్వయంవరం, రుక్మిణీకల్యాణంలాటివి చూస్తుంటే, అమ్మాయిలు పెద్దయేకే చేసినట్టుంది కదా.”
“సీతపెళ్ళి స్వయంవరం ఎలా అయింది? జనకుడు శివధనుస్సు ఎక్కు పెట్టగలవాడికిచ్చి చేసేస్తానన్నాడు. అంటే పెద్దలునిర్ణయించినవాణ్ణే వరించింది కదా,” అంది అరవింద.
“పురాణాలకి నీభాష్యాలు బాగున్నాయి,” అంది పెద్దక్క.
“మళ్ళీ ఆపురాణాల్లోనే బాల్యవివాహాలు కూడా ఉన్నాయి కదా. జాంబవతి ఉయ్యాల్లో ఊగుతోందంటారు ఓమారు. మళ్ళీ కృష్ణుడు శమంతకమణిని తెచ్చిస్తే, ఆ జాంబవతినే ఇచ్చి పెళ్ళి చేసేరంటారు. అంటే మరి జాంబవతి పసిపాపా? వయసులో ఉన్న పడుచా?”
“సాహిత్యంలో పురాణాలస్థానం వేరు. ఎందుకొచ్చినగొడవల్లే. తరవాత మాటాడుకుందాం ఆ సంగతులు. ఇంకేమైనా చెప్పు,” అంది పెద్దక్క. పెద్దలని ప్రశ్నించరాదు అన్న మతం ఆమెది. ఆమె సంస్కారం అదీ.
“సరే అది వదిలేద్దాం. ఇంతకీ ఈ బాల్యవివాహాలు ఎప్పుడొచ్చేయో చెప్పు.”
“నేను ఎప్పుడు ఎక్కడ విన్నానో కూడా గుర్తు లేదు కానీ మధ్యయుగంలో మహమ్మదీయులు దండయాత్రలు చేస్తున్నకాలంలో వచ్చేయంటారు. మహమ్మదీయులకి కన్యలే గానీ వివాహితలయిన ఆడవాళ్ళు అక్కరకి రారుట. అంటే అదొక భద్రతకి సంబంధించిన సమస్య అని. ఆడపిల్లలని సంరక్షించుకోడానికి చిన్నతనంలోనే పెళ్ళి చేయడం మొదలయి, ఆఖరికి మరీ పురిటికందులకి తాళి కట్టేయించడందాకా పోయింది. అసలయినా ఏసంఘటనకయినా ఎప్పుడూ ఏదో ఒకటే కారణం కాదు కదా. బహుశా ఆడపిల్లలకి చదువులూ, మరో వ్యాపకం లేకపోవడం, పిల్లకి పెళ్ళి చెయ్యడం తమ కర్తవ్యం, ఎప్పుడో ఒకప్పుడు చెయ్యాలి కదా అని పెద్దలు ఆలోచించడంతో మొదలయి త్వరగా కానిచ్చేద్దాం అని చిన్నప్పుడే చేసేడం మొదలయిందేమో. ముస్లిములు ఎత్తుకుపోతారన్నది నాకేమంత బలమైన కారణంగా కనిపించడంలేదు.”
“ఏం?”
“చిన్నపిల్లలకి పెళ్ళి చేసినా, పెద్దమనిషయినతరవాతే కదా మొగుడితో సంభోగం. పెళ్ళి తంతు జరిపించేసినా ఆ అమ్మా అత్తారింటికెళ్ళేవరకూ కన్యే కదా. ఏమైనా ఏదో ఓకాలంలో ఏవో కొన్ని కారణాలమూలంగా అవి జరిగేయి. క్రమంగా కాలంతోపాటు ఆ ఆచారం మారుతోంది. అందుకు సంతోషించాలి.”
“ఎక్కడ మారిందండీ. ఇప్పటికీ మనదేశంలో జరుగుతూనే ఉన్నాయి కదా. ప్రపంచం మొత్తంమీద మనదేశంలోనే 40 శాతం వరకూ జరుగుతున్నాయి. పైగా ఎందులో ముందున్నా లేకున్నా ఇలాటివాటిలో మనఆంధ్రులు మొదటివరసలో ఉన్నారు. 1929లో బాల్యవివాహా నిరోధకచట్టం వచ్చింది. మన పార్లమెంటు 1978లో Child Marriage Restraint Act ప్రకారం అమ్మాయికి 18 ఏళ్ళు, అబ్బాయికి 21 ఉండాలన్న చట్టం అమలులో పెట్టాలని తీర్మానించేరు. 1978కి ఇంకా చట్టాలు చేస్తూనే ఉన్నారంటే మనగొప్ప చెప్పుకోవాలి,” అన్నాడు విషి. పత్రికలలోనూ ఇతర మీడియాలోనూ వచ్చే గణాంకాలన్నీ అతడికి కంఠస్థం.
“సరి, మనం ఆపకపోతే లెక్కల్తో మనతలలు తినేస్తాడు. నువ్వూ తాతయ్యా ఎలా ఉండేవారో చెప్పు, పెద్దక్కా,” అంది అరవింద.
పెద్దక్క మొహంలో చటుక్కున అనేక వర్ణాలు మెరిసేయి – ఆనాటి తీపిగురుతులు, అలయించే తలపులు, ఇప్పుడు లేరన్నవిచారం, బాధ … ఇంకా ఎన్నో. ఆవిడ నిట్టూర్చి, “రేపు చెప్తాలే. ఈ థెరపిస్టు నాచేతిని అష్టవంకరలు వొంచి ప్రాణం తీసింది. నొప్పెడుతోంది. కొంచెంసేపు పడుకుంటా,” అంది లేస్తూ.
విషి, అరవింద వెళ్ళడానికి లేచేరు. అందరం గుమ్మందాకా వచ్చేం. వాళ్ళు వెళ్ళేక చూస్తే రోడ్డుమీద నాకారొక్కటే కనిపించింది. “రండి, మీయింటిదగ్గర దింపుతాను,” అన్నాను లీలతో, ఆవిడ కారు తీసుకురాలేదేమోనని.
సిరి లీలమొహంలోకి చూసి మొహం పక్కకి తిప్పుకుంది. లీల ఓ క్షణం ఆగి నెమ్మదిగా, “నేనిక్కడే ఉంటున్నాను. మేం విడిపోయేం,” అంది.
“ఓ. సరే అయితే. వస్తాను మరి,” వీలయినంత మామూలుగా అనేసి వెనుదిరిగేను.
“రేపు రాగలవా?” అంది సిరి వెనకనించి.
“అలాగే. వస్తాను,” అని చెప్పి గబగబ కారువేపు నడిచేను, పెద్దక్కని, లీలని, అరవిందని, విషిని తలుచుకుంటూ …
నాలుగు నెలలలో చాలా మార్పులే జరిగాయి, కానీ అవి ఎలా జరిగాయి- అనే ఉత్కంటత ఏర్పడింది.