ఎలాటి అనువాదాలు కావాలి

ఆగస్టులో లేఖిని, విశాఖసాహితి, సాహిత్యఎకాడమీ సభలూ అయినతరవాత, అనువాదాలగురించి మరికాస్త చెప్పాలనిపిస్తోంది నాకిప్పుడు.

తూలిక.నెట్‌లో నేను రాసినవ్యాసానికి (Transcultural transference)కి ఇది అనుబంధం అనుకోవచ్చు.

నాకు ఎలాటి అనువాదాలు ఎందుకు కావాలో మరొకసారి వివరించడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ముఖ్యంగా కథల ఎంపిక, వాక్యనిర్మాణం, వ్యాకరణానికి సంబంధించినవివరాలు విపులంగా చర్చిస్తాను.

తూలిక ఎందుకు మొదలుపెట్టేనో ఇంతవరకూ చాలాసార్లే ప్రస్తావించేను. ఒక్కమాటలో – మనతెలుగుసంస్కృతికి ప్రత్యేకమయిన, మనదైన జీవనసరళీ, వైయక్తికవిలువలూ తెలియనివారికి తెలియజెప్పడం నాధ్యేయం.

ఉదారహణకి నేను ప్రచురించినకథల్లో కొన్ని – గెద్ద (సోదిమనిషి), వారాలబ్బాయి (వారాలు చేసుకునే సాంప్రదాయం. కామేశ్వరి తనకథకి వీక్లీబాయ్ అని పేరు పెట్టేరు కానీ నాకు ఆశీర్షిక బాగులేదు. అది మనసాంప్రదాయాన్ని సరిగా వివరించదనే నా నమ్మకం), 30 లక్షలపందెం (సిగరెట్ పెట్టెలఅట్టముక్కలతో ఆడే బచ్చాలాట) , కబడ్డీ –ఇలాటికథల్లో మనజీవనవిధానం వుంది. ఇలాటికథలు మనపత్రికల్లోనూ, నెట్‌లోనూ అట్టే కనిపించవు. అలాటికథలు నలుగురిముందూ పెట్టాలని నాకోరిక.

మామూలుగా (ముఖ్యంగా అమెరికాలో) “మేం ఎలాటికథలు వేసుకుంటున్నామో తెలియడానికి మా పాతసంచికలు చూడండి” అంటారు. ధర కూడా చెప్తారులెండి కొనుక్కుని చదవమని. నావిషయంలో అది కూడా సరిపడదు. ఎందుకంటే, కొన్ని కథలవిషయంలో నేను నా ధ్యేయం సవరించుకుని రాజీ పడవలసివచ్చింది. కథ చూడకుండా వేసుకుంటానని మాట ఇవ్వడం ఒక కారణం. లేదా సుప్రసిద్ధులనో, ఆ రకమయిన కథలు మాక్కూడా వున్నాయని మచ్చుకి చూపడానికో. ఏది ఎలా వున్నా, నాకు అట్టే నచ్చనికథలు వేసుకున్నవి కొన్ని వున్నాయి. ఉదాహరణకి, సంపెంగలు (గోపీచంద్), స్మృతి (సౌరీస్). అయితే ఇలాటి కథలు పరిమితంగానే చూపేను. అదే ఇతివృత్తాలే తీసుకుని రాసినకథలు మళ్లీ మళ్లీ వేసుకోడం నాకు సమ్మతం కాదు. అవి మంచికథలు అవునా, కాదా అని కాదు. ఇతివృత్తాల్లో వైవిధ్యం కోసం చూస్తున్నాను. మనజీవనవిధానంలో వీలయినన్నిభిన్న కోణాలు చూపడమే నా ధ్యేయం.

రెండోది, సమకాలీనజీవితంలో జరుగుతున్న అన్యాయాలూ, అక్రమాలూ, దౌర్జన్యాలూ, దోపిడీలూ, స్త్రీలకష్టాలూ –వీటిగురించి రాసేకథలు కూడా నేను ఎక్కువగా తీసుకోడంలేదు. అంటే వీటికి సాహిత్యంలో స్థానం లేదని కాదు. నాఅభిప్రాయంలో ఇతరపత్రికలూ, వెబ్ సైటులూ వీటికి కావలసినంత, ఒకొకసారి కావలిసినదానికంటె ఎక్కువే ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నాయని అనుకుంటున్నాను. అంచేత నాసైటులో అందుకు భిన్నమయిన కోణాలు ఎత్తి చూపడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను.  పైగా, విశ్వవ్యాప్తంగా మనజాతిగురించి మరొకజాతికి చెప్పేటప్పడు, మనగురించి వారికి గల స్టీరియోటైప్ అభిప్రాయాలకి భిన్నమయిన కోణాలు కూడా చూపినప్పుడే వారికి మనని గురించి సమగ్రమయిన అవగాహన ఏర్పడడం సాధ్యమని కూడా నా నమ్మకం.

అంటే, నాకు కావలిసినవి వస్తువుదృష్ట్యా, శైలిదృష్ట్యా కూడా మంచికథలయినా ఇతరమీడియాలలో కనిపించనివీ, తప్పనిసరిగా వెలుగులోకి రావలసినవీనూ.

ప్రస్తుతం తూలికలో అన్నికథలూ అలాగే వుండకపోవచ్చు. కొన్నికథలవిషయంలో నేను కొంతవరకూ రాజీ పడ్డానని చెెప్పేను కదా. తూలికకి మంచి లిటరరీరిసోర్సుగా గుర్తింపు వచ్చింది. సుమారు మూడేళ్లక్రితం నెట్‌లో ఏదో వెతుకుతుంటే, ఒకసైటులో తూలికగురించి ఇచ్చినవివరాలు నేను గమనించడం జరిగింది. అది బ్రిటన్‌లో తొమ్మిది యూనివర్సిటీలు కలిసి, రిసెర్చిస్కాలర్సుకోసం పెట్టిన ఒక రిసోర్సు సెంటర్ (intuit.org). అందులో తూలికగురించి రాసింది చూస్తే, తూలికకి అంతర్జాతీయంగా లభించిన ఆదరణ అర్థమవుతుంది. అందుచేతే, ఇప్పుడు కథలఎంపికవిషయంలోనూ, భాషవిషయంలోనూ కూడా ఇంతగా నొక్కి చెప్పడం.

పోతే, తెలుగురానివారికీ, తెలుగుసంస్కృతిగురించి తెలీనివారికీ అనువాదాలు ఎలా వుండాలి?

నేను రాసిన సుదీర్ఘమయిన వ్యాసం బాగుందని చాలామంది అన్నా, పాఠకులని దృష్టిలో పెట్టుకుని అనువాదాలు చెయ్యాలన్న నాఅభిప్రాయాన్ని ఒకరిద్దరు అంగీకరించలేదు. మరికొందరు “ఎందుకంత బాధ, అనువాదాలు చెయ్యకపోతేనేం” అన్నారు. అలాగే మూలకథల్ లోగల సొగసు అనువాదంలో రాదు కాక రాదు అని నొక్కి వక్కాణించేరు కూడా కొందరు.

నిజానికి, అనువాదాలు అక్కర్లేదు అనుకున్నవారికి నేను చెప్పేదేమీ లేదు. మూలకథలో సొగసు అనువాదంలో రాకపోవచ్చు కానీ మంచి అనువాదకుడిచేతిలో అనువాదం మరొకవిధమయిన సొగసు  సంతరించుకుంటుంది అని నాఅభిప్రాయం. అందుకు నిదర్శనం కావాలంటే ఈ ఆలోచన తిరగేసి చూడండి. ఇతరభాషల్లోంచి తెలుగులోకి వచ్చిన అనువాదాలు మనం ఆదరిస్తున్నాం. అవి చదివినప్పుడు “ఈఅనువాదంలో మూలకథలోని సొగసంతా వచ్చిందా, లేదా?” అని ఆలోచిస్తున్నామా? ఇది చదువుతుంటే మనకి ఇంకా చదవాలనిపిస్తోందా, లేదా అని ఆలోచిస్తున్నామా? నామటుకు నాకు రెండో వాదనే సరయినది అనిపిస్తోంది. నేను ఇప్పుడు చదవడంలేదు కానీ నాచిన్నప్పుడు, సీరియల్‌గా వచ్చిన “రెండు మహానగరాలూ,” “ఘంటారావం”లాటి అనువాదాలు తెలుగులో చదువుతుంటే బాగున్నాయి కనకే చదివేను. అలాగే శరత్ నవలలు దాదాపు ఆయన్ని తెలుగవాడిని చేసేశాయి. బెంగాలీమూలంలోగల సొగసు తెలుగులో వచ్చిందా లేదా అని యూనివర్సిటీల్లోనూ, సాహిత్యసభల్లోనూ చర్చలు జరిగేయోమో నాకు తెలీదు కానీ నాలాటి సామాన్య పాఠకులెవరూ పట్టించుకున్న దాఖలాల్లేవు.

అలా ఆలోచిస్తే, మనఅనువాదం ఎవరికోసం చేస్తున్నామో వారిని ఆకట్టుకునేలా వుండాలి అని చెప్పగలం.  అంచేత, తెలుగుకథని ఇంగ్లీషులోకి అనువదించేటప్పుడు, ఇంగ్లీషు నుడికారం చక్కగా ఆకళింపు చేసుకోడం అవుసరం. ఇంగ్లీషులో కూడా ఇండియనింగ్లీషూ, బ్రిటిష్ ఇంగ్లీషూ, అమెరికనింగ్లీషూ, ఆస్ట్రేలియనింగ్లీషూ – ఇలా వున్నాయి, నిజమే.. ఇవన్నీ నాకు తెలీదు కనక, నేను అమెరికాలో వున్నాను కనక, నా సైటు అమెరికానించి నడుపుతున్నాను కనక, అమెరికా నుడికారమే నాకు పట్టుబడింది కొంతవరకే అయినా. అంచేత అదే నాకు ప్రమాణం. ఆదృష్టితో కొన్ని సూచనలు ఇస్తున్నానిక్కడ.

గమనిక. ఇక్కడ నేను ఇస్తున్న ఉదాహరణలు ఎవర్ని గానీ హేళన చేయడానికో, ఎత్తి చూపడానికో కాదు. అనువాదాలు చేసేటప్పుడు ఈవిషయాలు గమనించడం చాలా అవుసరం అని చెప్పడానికి మాత్రమే.

నుడికారం అంటే మొదట కొన్ని మాటలు చూద్దాం.

ఒకసారి ఎవరో ఆఫీసు పెట్టుకోడానికి ఇల్లు చూస్తుంటే, నేను కూడా వెళ్లేను. ఆవిడ ఒకగది చూపించి, this can be break room అంది. నాకు break అన్నమాట వినగానే తోచినమాట break dance. ఆఫీసులో break dance ఏమిటా అనుకున్నాను. నిజానికి ఆవిడ అంటున్నది coffee break.. అది అర్థమవడానికి నాకు కొంచెంసేపు పట్టింది. అలాగే Shorthand అంటే సెక్రటరీలు వాడే భాష. పొట్టిచేతుల చొక్కా అంటే short sleeve shirt, అంతే కానీ shorthand shirt కాదు.

కొన్నిమాటలు రెండు మాటలు అయినా, ఇంగ్లీషులో కలిపి రాస్తే ఒకర్థం, విడివిడిగా రాస్తే మరో అర్థం వస్తాయి. ఉదాహణకి 1. Any body rots in one day. 2. Anybody can come to my home. – ఈ రెండువాక్యాల్లో తేడా తెలుస్తోంది కదా. Anybody, anywhere లాటి మాటలు కలిపిరాయాలి.

అలాగే, loose, lose – వీటిలో మొదటిది విశేషణం, రెండోది క్రియాపదం. ఇలాటి తేడాలు గమనించాలి అనువాదం చేస్తున్నప్పుడు. Examples: 1. This shirt is loose for me. 2. Don’t lose your pen.

వాక్యనిర్మాణం కూడా అంతే. తెలుగువాక్యానికీ, ఇంగ్లీషువాక్యానికీ చాలా తేడా వుంది. ముఖ్యంగా విశేషణాలతో కూడిన పెద్దవాక్యాలు అనువదించేటప్పుడు, ఎలా మొదలుపెట్టడం అన్నది ఇంగ్లీషు వాక్యాన్ని నమూనాగా తీసుకోవాలి కానీ తెలుగు వాక్యాన్ని కాదు. ఉదాహరణకిః

అడిగింది కాకుండా, నీకు తోచింది తెస్తే ఎలా? – అన్నవాక్యం తీసుకోండి.

Instead of not bringing what is asked for, if you bring what you think, how? – ఇది తెలుగువాక్యానికి దగ్గరగా వుంది కానీ చదవడానికి ఇంపుగా లేదు. అర్థం కావడం అన్నది అసలే లేదు. నేనయితే, ఇలా అనువదిస్తాను.

What is the point of bringing what you feel like, instead of bringing what [I] have asked [you] to bring.

అంటే ఇదొక్కటే కరెక్టు అనువాదం అని కాదు. ఇంగ్లీషులో ఎలా ధ్వనిస్తుందో చూసుకుని రాయాలి అంటున్నాను.

ఈవాక్యంలో గమనించవలసిన అంశాలు.

1. “ఎలా” అన్నమాటకి “how” అంటే చాలదు. సందర్భం చూసుకుని, తదనుగుణంగా వుండాలి అనువాదంలో వాక్యం.

2.. వాక్యం రెండోభాగంలో, కర్తలు I and you, తెలుగులో లేకపోయినా చేర్చవలసివచ్చింది. లేకపోతే, ఇంగ్లీషు వాక్యం సంపూర్ణం కాదు. కర్త, కర్మ స్పష్టంగా లేని తెలుగువాక్యాలు అనువదిస్తున్నప్పుడు ఇంగ్లీషులో త సందర్భాన్నిబట్టి అనువాదకుడు కర్తనీ, కర్మనీ చేర్చాలి.

3. టెన్స్. మొదట తెలుగువాక్యం విడదీసి చూద్దాం.

“ఆయన అడిగినవస్తువు తీసుకురాలేదు. రేపు తెస్తాను అంటున్నావు. ఎలా (అది వీలవదు అని ధ్వని)?” అని వస్తుంది. ఇలా వాక్యం చూసినప్పుడు, ఆఒక్క వాక్యంలోనూ మూడు కాలాలూ కనిపిస్తున్నాయి. ఇంగ్లీషులో ఒకేవాక్యంలో ఇలా మూడుకాలాలు ఇమడ్చడానికి వున్న పద్ధతి వేరు.

నాఅనువాదంలో, మొదటి వాక్యంలో is వర్తమానకాలాన్ని తెలియజేస్తోంది. అంచేత రెండోభాగంలో asked అని కాక, have asked అనవలసివచ్చింది. అప్పుడు, మొత్తం వాక్యం అంతా వర్తమానకాలం అవుతుంది.

అదే వాక్యం ఒకకథలో అయితే, మొత్తం కథ అంతా కథకుడు వర్తమానంలో చెప్తున్నాడా, భూతకాలంలో చెప్తున్నాడా అన్నదాన్నిబట్టి కూడా వుంటుంది వాక్యనిర్మాణం.

కథ అంతా భూతకాలంలో చెప్తుంటే, what would be the point of you bringing whatever you felt like instead of what I had asked to bring.

అదే వర్తమానకాలం అయితే, What is the point of you bringing whatever you feel like, instead of what I have asked you to bring.

ఈవిషయం ఒక పేరా తీసుకుని చూస్తే, మరింత స్పష్టం కాగలదు. చూడండి.

రవి స్కూల్‌కి బయల్దేరేడు. వాళ్లమ్మ దారిలో ఆటలాడకుండా తిన్నగా వెళ్లమని చెప్పింది. కానీ రవికి కోపంగా వుంది, ముందురోజు సైకిలు కొనిపెట్టమని అడిగితే, వాళ్లనాన్న కొనను అన్నాడని.  అంచేత వాడు తిన్నగా స్కూలికి వెళ్లకుండా దారిలో రోడ్డుపక్కన గోపీతో గోళీలాడుతూ కూర్చున్నాడు. అటు వెళ్తున్న వాళ్లనాన్న అది చూసి, వాడిని కేకలేయసాగేడు..

కథంతా భూతకాలంలో చెప్పదల్చుకుంటే, ఇంగ్లీషు అనువాదం ఇలా వుంటుంది.

Ravi started for school. His mother told him not to play on the street but go straight to the school. But Ravi was angry. On the previous day, he had asked his father to buy a bike for him, and father said he would not buy. Therefore, Ravi, instead of going to the school, stopped on the roadside, and started playing marbles with Gopi.

His father was going that way, saw that, and started yelling at him.

అదే కథంతా వర్తమానకాలంలో చెప్పేటట్లయితే,

Ravi starts for school. His mother tells him not to play on the street but go straight to school. But Ravi is angry. Yesterday, he has asked father to buy a bike and father has said that he will not buy. Therefore, Ravi, instead of going to school straight, stops on the roadside, and starts playing marbles with Gopi

His father is going that way. He sees him, and starts yelling at him.

పై రెండు పేరాల్లోనూ, టెన్స్ క్రియాపదాలు (bold) చూస్తే, కొంత అవగాహన ఏర్పడవచ్చు. అంతే కాదు. చివరివాక్యం కూడా సౌలభ్యంకోసం రెండువాక్యాలుగా మార్చేను.

ఇక్కడ గమనించవలసిన మరోఅంశం కర్త. తెలుగులో వాడు రవికీ, ఆయన తండ్రికీ వాడితే, గందరగోళం లేదు. ఇంగ్లీషులో ఆరెండు “వాడు”, “ఆయన” కూడా he అనే అవుతుంది. అంచేత, మనం అనువాదంలో రెండుసార్లూ, he అనకుండా, ఎవరు ఎవరో స్పష్టం చెయ్యాలి. పైన మూడో లైనులో నేను, “వాడు” అనకుండా “రవి” అని రాయడానికి కారణం ఇదే.

మనకథల్లో ముందుకీ వెనక్కీ, ఇంకా కొన్ని తరాలు వెనక్కీ వెళ్లడం తరుచూ జరుగుతుంది. అవన్నీ ఇక్కడ నేను వివరించలేను. కానీ మనం కథలు అనువాదాలకి ఎంచుకుంటున్నప్పుడు ఈకోణం కూడా మనసులో పెట్టుకోడం అవస్యంగా భావిస్తాను.

ఎందుకంటే, మరీ ఎక్కువగా ఇలా ముందుకీ వెనక్కీ కథనంలో జరిగితే, మనసంస్కృతి తెలీనివారికి గందరగోళంగా వుంటుంది. అనుక్షణం ఎవరు ఏం అంటున్నారో అర్థం చేసుకోడానికి కుస్తీపట్లు పట్టాలంటే, కథ ఆస్వాదించడం ఎలా చెప్పండి ఎవరికైనా.

రెండు, మూడు పేజీలు ఇలా వెనకటి కథ వివరించేటట్లయితే మరీ కష్టం. నేను ఒకోకప్పుడు ఆలాటి ఉపకథలకి ఆదిలోనూ, అంతలోనూ మరో వాక్యం చేరుస్తాను, ఫలానావారు మనసులో అనుకుంటున్నారు, అలా అనుకోడం అయిపోయింది అనీ…

తరుచూ కాకపోయినా, మనకథల్లో కనిపించే మరో అంశం – కథలో కథకుడికి ఉత్తమపురుష, ప్రథమపురుష కలగాపులగంగా మార్చేయడం. అంటే మూడోమనిషి చెప్తున్నట్టు మొదలుపెట్టి, ఆపాత్ర మనసులో ఇలా అనుకుంటున్నాడు అని వాచ్యం చెయ్యకుండా, ఉత్తమపురుషలోకి మార్చేయడం, మళ్లీ కొంచెంసేపయినతరవాత ప్రథమపురుష వాడడం. ఇది ఒకొకప్పుడు నాకే గందరగోళంగా వుంటోంది. ఇంక మనకథనరీతులు తెలీనివారికి ఎలా వుంటుందో ఆలోచించండి.

అలాటప్పుడు కూడా ఇది ఆపాత్ర స్వగతం అని ఏదో విధంగా తెలియజేయడం అవసరం.

ఇంకా సామెతలూ, జాతీయాలూ, – గురించి కూడా రాయొచ్చు ఎంతైనా.

ఇప్పటికి ఇది చాలనుకుంటాను. ఇంకా ఎవరికైనా సందేహాలూ, సలహాలూ వుంటే రాయండి. మంచి చర్చ రాగలదేమో చూద్దాం.

రెండోభాగం

(అక్టోబరు 12, 2009.)

గ్రంధకర్త మాలతి

పేరు నిడదవోలు మాలతి. మంచి తెలుగులో రాసిన కథలు చదువుతాను. చక్కని తెలుగులో రాయడానికి ప్రయత్నిస్తాను.

5 thoughts on “ఎలాటి అనువాదాలు కావాలి”

  1. బాగుందండీ..ఇలా ఉదాహరణలతో ఎప్పుడు వివరిస్తారా అని చూస్తున్నాను🙂
    Transcultural Translation వ్యాసంలో కూడా ఉదాహరణలు ఇచ్చారు అనుకోండి, కానీ, నాకు చాలలేదు😉

    ఇష్టం

  2. @కొత్తపాళీ, ఈ ఉత్తమపురుష, ప్రథమపురుషలు – మార్చినప్పుడు transition వాక్యం చేరిస్తే బాగుంటుంది. బహుశా మన మౌఖికసాహిత్యలక్షణం అనుకుంటాను. కొన్నికథల్లో నాకు చాలా ఇబ్బంది అయింది. మీరన్న సంభాషణలు మరీ ఘోరం. కొంతదూరం వచ్చేసరికి ఏవాక్యం ఎవరు అంటున్నారో కూడా తెలీదు. వాక్యాల్లో విరుపులవల్లా, కొటేషన్ మార్కలు సరిగ్గా పెట్టకపోవడంవల్లా. ఒకటిరెండుసార్లు నేను రచయితని అడగవలసివచ్చింది కూడాను. రచయితలూ, ప్రచురణకర్తలూ ఈవిషయం గమనిస్తే బాగుంటుంది.

    ఇష్టం

  3. చాలా బావుంది వ్యాసం. సోదాహరణంగా చక్కగా వివరించారు. ప్రథమ పురుషలో కథ చెబుతూ మధ్యలో ఏదో ఒక ప్రథాన పాత్రమనసులో దూరిపోయి నేను, నాకు అంటూ చెప్పుకు పోతుంటారు .. ఈ పద్ధతి (టెక్నిక్?) ఈ మధ్యన చాలా కథల్లో కనిపిస్తూ ఉంది.
    తెలుగు కథల్లో నాకు కనిపించే ఇంకో సమస్య, సంభాషణలు రాయడం. కథ మొత్తం డయలాగులుగా ఉంటే అదో తీరు కానీ ఎక్కువగా నేరేషన్ ఉండి కొద్దికొద్దిగా డాయలాగులు వస్తే దాన్ని ఇంగ్లీషులో రాయడం కష్టం అవుతూంటుంది.

    ఇష్టం

టపాలో చర్చించిన అంశంమీద వ్యాఖ్యానాలు తెలుగులో రాసిన వ్యాఖ్యలు మాత్రమే అంగీకరింపబడతాయి. తెంగ్లీషులో రాసిన వ్యాఖ్యలు కూడా నాకు సమ్మతం కాదు. కోరుతున్నాను

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / మార్చు )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / మార్చు )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / మార్చు )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / మార్చు )

Connecting to %s