పతంజలి యోగసూత్రములు – 4 కైవల్య పాదము

  1. జన్మౌషధిమంత్రతపఃసమాధిజాః సిద్ధయః

(జన్మ ఔషధి మంత్ర తపః సమాదిజాః సిద్ధయః)

– (విభూతి పాదంలో ప్రస్తావించిన) సిద్ధశక్తులు జన్మతః వస్తాయి. లేదా ఓషధులతో గానీ, మననం, సాధన, ధ్యానంతో గానీ సాధించవచ్చు.

  1. జాత్యంతరపరిణామః ప్రకృత్యాపూరాత్.

(జాతి అంతర పరిణామః ప్రకృతి అపూరాత్)

– ఒక జీవి మరొక జీవిగా పరిణామం పొందడానికి కారణం సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి.

  1. నిమిత్తమప్రయోజకం ప్రకృతీనామ్ వరణభేదస్తు తతః క్షేత్రికవత్.

(నిమిత్తమ్ అప్రయోజకమ్ ప్రకృతీనామ్ వరణ భేదః తు తతః క్షేత్రికవత్)

– పునర్జన్మకి పాపపుణ్యాలు స్వయంగా కారణాలు కావు.అవి కేవలం సహజ పరిమాణంలో అవాంతరాలను దాటడానికి ఉపయోగపడతాయి. రైతు ఏటినీరు పారుదలకి అడ్డమైన వాటిని తొలగించి పారుదల సుఖకరం చేసినట్టే.

  1. నిర్మాణచిత్తాన్యస్మితామాత్రాత్.

(నిర్మాణ చిత్తాని అస్మితా మాత్రాత్)

– చిత్తమును అస్మిత మాత్రమే సృష్టించగలదు.

  1. ప్రవృత్తిభేదే ప్రయోజకమ్ చిత్తమేకమనేకేషామ్.

(ప్రవృత్తి భేదే ప్రయోజకమ్ చిత్తమ్ ఏకమ్ అనేకేషామ్)

– వేరు వేరు జీవుల చిత్తముల ప్రవర్తన భిన్నంగా ఉన్నా, వీటి అన్నిటిమీద ఆధిపత్యం వహించేది ఒకే చిత్తము.

  1. తత్ర ధ్యానజమనాశయమ్.

(తత్ర ధ్యానజమ్ అనాశయమ్)

– చిత్తములు భిన్నరూపాలలో అన్నిటిలోనూ ఉన్నా, స్వచ్ఛమైన చిత్తము మాత్రమే సమాధిద్వారా అంతరాంతరాల అణగి ఉన్న కర్మఫలితాలనుండి కోరికలనుండీ విముక్తి పొందినది.

  1. కర్మాశుక్లాకృష్ణమ్ యోగినస్త్రివిధమితరేషామ్

(కర్మ అశుక్ల అకృష్ణమ్ యోగినః త్రివిధమ్ ఇతరేషామ్)

– యోగికి మంచి కర్మా చెడు కర్మా అంటూ లేవు. ఇతరులకు కర్మ మూడు విధములు, మంచిఫలితాలనిచ్చేది, చెడుఫలితాలనిచ్చేది లేదా మిశ్రమ ఫలితాలనిచ్చేది.

  1. తతస్తద్విపాకానుగుణానామేవాఽభివ్యక్తర్వాసనానామ్

(తతః తత్ విపాక అనుగుణానామ్ ఏవ అభివ్యక్తిః వాసనానామ్)

– ఒక జన్మలో చేసిన కర్మయొక్క ఫలితాలు వాసనలుగా మరుజన్మలో వ్యక్తమవుతాయి.

  1. జాతిదేశకాలవ్యవహితానామప్యానంతర్య్యమ్ స్మృతి సంస్కారయోరేకరూపత్వాత్

(జాతి దేశ కాల వ్యవహితానామ్ అపి ఆనంతర్య్యమ్ స్మృతి సంస్కారయోః ఏకరూపత్వాత్)

– దేశము, కాలము, స్థూలరూపము(జన్మ) వేరు అయినా స్మృతి, సంస్కారములలో వ్యత్యాసము ఉండదు. అంచేత వాసనలు వ్యక్తమవడానికి తగిన సమయంలో అనుగుణమైన జన్మ కలిగినప్పుడు మళ్ళీ వ్యక్తమవుతాయి.

  1. తాసామనాదిత్వమ్ చాశిషో నిత్యత్వాత్.

(తాసామ్ అనాదిత్వమ్ చ ఆశిషః నిత్యత్వాత్)

– వీటికి మొదలు లేదు కనక జీవించవలెననే కోరికకి కూడా అంతం లేదు. జీవితేచ్ఛ అనంతంగా సాగుతూనే ఉంటుంది.

  1. హేతుఫలాశ్రయాలంబనైః సంగృహీతత్వాదేషామభావే తదభావః

(హేతు ఫల ఆశ్రయ ఆలంబనైః సంగృహీతత్వాత్ ఏషాం అభావే తత్ అభావః)

– హేతువు, ఫలము, క్రియ ఆధారంగా వాసనలు ప్రోది అవుతాయి కనక వాటిని తొలగిస్తే, వాటికి కారణమైన అవిద్య నశిస్తుంది.

  1. అతీతానాగతమ్ స్వరూపతోఽస్త్యధ్వభేదాద్ధర్మాణామ్.

(అతీత అనాగతమ్ స్వరూపతః అస్తి అధ్వభేదాత్ ధర్మాణామ్.)

– గతమూ, భవిష్యత్తూ స్వరూపాలు వేరుగా ఉంటాయి. వాటి తత్త్వాలు వాటి మార్గాలను అనుసరించి ఉంటాయి.

  1. తే వ్యక్తసూక్ష్మా గుణాత్మానః

(తే వ్యక్త సూక్ష్మాః గుణ ఆత్మానః)

– అవి స్థూలంగానో సూక్ష్మంగానో వాటి సహజప్రకృతులని అనుసరించి వ్యక్తమవుతాయి.

14.పరిణామేకత్వాద్వస్తుతత్త్వమ్

(పరిణామ ఏకత్వాత్ వస్తు తత్త్వమ్)

– వస్తుతత్త్వం ఆ వస్తువు మార్పు చెందే విధానాన్నిబట్టి ఉంటుంది.

  1. వస్తుసామ్యే చిత్తభేదాత్తయోర్విభక్త పంథాః

(వస్తు సామ్యే చిత్తభేదాత్ తయోః విభక్తః పంథాః)

– వేరు వేరు సాధకుల చిత్తములు వేరు వేరుగా ఉంటాయి కనక ఒకే వస్తువుగురించిన అభిప్రాయాలు వేరుగా ఉంటాయి.

  1. న చైకచిత్తతంత్రమ్ వస్తు తదప్రమాణకమ్ తదా కిం స్యాత్?

(న చ ఏకచిత్త తంత్రమ్ వస్తు తత్ అప్రమాణకమ్ తదా కిమ్ స్యాత్?)

– ఒక వస్తువుయొక్క అస్తిత్వం ఒక వ్యక్తి చిత్తముమీద మాత్రమే ఆధారపడి ఉండదు. మరి ఆ వస్తువును ఆ వ్యక్తి గమనించనప్పుడు ఏమవుతుంది?

  1. తదుపరాగాపేక్షిత్వాచ్చిత్తస్య వస్తు జ్ఞాతాజ్ఞాతమ్.

(తత్ ఉపరాగ అపేక్షిత్వాత్ చిత్తస్య వస్తు జ్ఞాత అజ్ఞాతమ్)

– వస్తువు ఉంది అని తెలియడానికి కానీ తెలియకపోవడానికి గానీ చిత్తమునకు వస్తువుగురించిన ఆలోచనలు ఉండాలి.

  1. సదా జ్ఞాతాశ్చిత్తవృత్తయస్తత్ ప్రభోః పురుషస్యాపరిణామిత్వాత్.

(సదా జ్ఞాతాః చిత్తవృత్తయః తత్ ప్రభోః పురుషస్య అపరిణామిత్వాత్)

– పరమపురుషుడు మార్పు లేనివాడు, సమస్త చిత్తవృత్తులలో మార్పులను గ్రహించగలవాడు.

  1. నతత్స్వాభాసమ్ దృశ్యత్వాత్.

(న తత్ స్వాభాసమ్ దృశ్యత్వాత్)

– ఆ చిత్తము స్వయంప్రకాశము కాదు. ఇతరులకు మాత్రమే చిత్తమును పరిశీలించడం సాధ్యము.

  1. ఏకసమయే చోభయఽనవధారణమ్

(ఏక సమయే చ ఉభయ అనవధారణమ్)

– చిత్తమునకు ఒకే సమయంలో రెంటిమీదా – ఆత్మ, ద్రష్టలమీద- ధ్యానము నిలడం సాధ్యము కాదు.

  1. చిత్తాంతరదృశ్యే బుద్ధిబుధ్ధేరతిప్రసంగః స్మృతిసంకరశ్చ.

(చిత్త అంతర దృశ్యే బుద్ధి బుద్ధేః అతి ప్రసంగః స్మృతి సంకరః చ)

– చిత్తము వేరొక చిత్తమును అర్థం చేసుకొనడానికి ఆ రెంటికంటే వేరు అయిన మరొక బుద్ధి కావాలి వాటిని పరిశీలించడానికి. అది అసంగతం కనక స్మృతులలో అయోమయం కలిగించడానికి కారణమవుతుంది.

  1. చిత్తేరప్రతిసంక్రమాయాస్తదాకారాపత్తౌ స్వబుద్ధిసంవేదనమ్.

(చిత్తేః అప్రతిసంక్రమాయాః తత్ ఆకార ఆపత్తౌ స్వ బుద్ధి సంవేదనమ్)

– ఒక ప్రవృత్తినుండి మరొక ప్రవృత్తికి మారని స్థితి చిత్తమునకు కలిగినతరవాత స్వబుద్ధిని తెలుసుకోగలదు.

  1. ద్రష్టృద్దృశ్యోపరక్తం చిత్తం సర్వార్ధమ్.

(ద్రష్టృ దృశ్య ఉపరక్తమ్ చిత్తమ్ సర్వ అర్థమ్)

– ద్రష్ట, దృశ్యముల ప్రవృత్తులను గ్రహించిన చిత్తమునకు తానే ద్రష్ట అయి ఆ చిత్తమును పరిశీలించగల శక్తిని పొందగలదు.

  1. తదసంఖ్యేయవాసనాభిశ్చిత్రమపి పరార్థమ్ సంహత్యకారిత్వాత్.

(తత్ అసంఖ్యేయ వాసనాభిః చిత్రమ్ అపి పరార్థమ్ సంహత్య కారిత్వాత్)

– అనేక వాసనలతో నిండి ఉన్నప్పటికీ చిత్తము పరమపురుషునికి చేరువ కావడంచేత, తదనుగుణంగా ప్రవర్తిస్తుంది.

  1. విశేషదర్శిన ఆత్మభావభావనావినివృత్తిః

(విశేష దర్శిన ఆత్మ భావ భావనా వినివృత్తిః)

– అనుభూతి ఆత్మలమధ్య విభేదము గమనించిన సాధకుడు చిత్తమును సంపూర్ణంగా నిరోధించగలడు.

  1. తదా వివేకనిమ్నమ్ కైవల్యప్రాగ్భారమ్ చిత్తమ్

(తదా వివేక నిమ్నమ్ కైవల్య ప్రాగ్ భారమ్ చిత్తమ్)

– అప్పుడే చిత్తము వివేకముతో ప్రాపంచికపరమైన ఆత్మనుండి సంపూర్ణంగా విడివడి పరమపురుషునికి చేరువ అవుతుంది.

  1. తచ్ఛిద్రేషు ప్రత్యయాంతరాణి సంస్కారేభ్యః

(తత్ ఛిద్రేషు ప్రత్యయః అంతరాణి సంస్కారేభ్యః)

– ఆవిధంగా ప్రశాంతత పొందిన చిత్తములో సూక్ష్మవిషయాలు లేదా స్మృతులు అంతరాంతరాలనుండి తిరిగి వెలువడి గోచరము అవుతాయి.

  1. హానమేషాం క్లేశవదుక్తమ్.

(హానమ్ ఏషామ్ క్లేశవత్ ఉక్తమ్)

– వీటిని కూడా తొలగించడం (ముందు చెప్పుకున్న) చిత్తవృత్తులకి సంబంధించిన క్లేశములను తొలగించడం వంటిదే అని యోగులు చెప్తారు.

  1. ప్రసంఖ్యానేఽప్యకుసీదస్య సర్వథా వివేకఖ్యాతేర్ధర్మమేఘస్సమాధిః

(ప్రసంఖ్యాన అపి అకుసీదస్య సర్వథా వివేక ఖ్యాతేః ధర్మ మేఘః సమాధిః)

– ఎవరు ఆ సమాధిలో లౌకికలాభమును గమనించరో వారికి ఇతోధికంగా సద్వివేచన లభిస్తుంది, మేఘములు స్వతస్సిద్ధంగా వర్షించినట్టు.

  1. తతః క్లేశకర్మనివృత్తిః

(తతః క్లేశ కర్మ నివృత్తిః)

– అప్పుడు జన్మజన్మల క్లేశములు మళ్ళీ మళ్ళీ వ్యక్తమవడం అంతమవుతుంది.

  1. తదా సర్వావరణమలాపేతస్య జ్ఞానస్యానంత్యాజ్ఞేయమల్పమ్.

(తదా సర్వ ఆవరణ మల ఆపేతస్య జ్ఞానస్య ఆనంత్యాత్ జ్ఞేయమ్ అల్పమ్)

– ఆ తరవాత, ఈ ఉత్కృష్ట వివేచనతో పోలిస్తే చిత్తములో వసిస్తున్న మానసికమైన, బౌద్ధికమైన వికారాలు చాలా అల్పమయినవిగానూ అర్థరహితంగానూ కనిపిస్తాయి.

  1. తతః కృతార్థానాం పరిణామక్రమసమాప్తిగుణానామ్.

(తతః కృతార్థానాం పరిణామ క్రమ సమాప్తి గుణానామ్)

– ఆ పరిణామ క్రమం పని పూర్తి అవుతుంది. పరిణామదశ అంతమవుతుంది.

  1. క్షణప్రతియోగీ పరిణామాపరాంతనిర్గ్రాహ్యః క్రమః

(క్షణ ప్రతియోగీ పరిణామ అపరాంత నిర్గ్రాహ్యః క్రమః)

– ఆ పరిణామానికి కారణమైన సమయం అంతమవుతుంది. పరిణామక్రమం పూర్తి అయిందన్న విషయం సాధకునికి స్పష్టమవుతుంది.

  1. పురుషార్థశూన్యానామ్ గుణానామ్ ప్రతిప్రసవః

కైవల్యమ్ స్వరూపప్రతిష్ఠా వా చిత్తశక్తిరితి.

(పురుషార్థ శూన్యానామ్ గుణానామ్ ప్రతిప్రసవః

కైవల్యమ్ స్వరూప ప్రతిష్ఠా వా చిత్తశక్తిః ఇతి)

– సాధారణ మానవులకి ధ్యేయం అయిన విషయాలలో ఆత్మ (లౌకికమైన) చిత్తమునుండి, ప్రాపంచిక విషయప్రభావాలనుండి విడివడి, యోగియొక్క భగవత్పరమైన ఆత్మలో లయమవుతుంది. అదే సమాధి.

కైవల్యపాదము సమాప్తము.

 

 

ప్రకటనలు

రచయిత: మాలతి

పేరు నిడదవోలు మాలతి. మంచి తెలుగులో రాసిన కథలు చదువుతాను. చక్కని తెలుగులో రాయడానికి ప్రయత్నిస్తాను.

2 thoughts on “పతంజలి యోగసూత్రములు – 4 కైవల్య పాదము”

ప్రస్తావించిన అంశముపై తెలుగులో చర్చకి అనువైన వ్యాఖ్యలు మాత్రమే అంగీకరింపబడును.

Fill in your details below or click an icon to log in:

వర్డ్‌ప్రెస్.కామ్ లోగో

You are commenting using your WordPress.com account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

ట్విటర్ చిత్రం

You are commenting using your Twitter account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

ఫేస్‌బుక్ చిత్రం

You are commenting using your Facebook account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

గూగుల్+ చిత్రం

You are commenting using your Google+ account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

Connecting to %s