రావిశాస్త్రిగారి నాలుగార్లు

రావిశాస్త్రిగారి నాలుగార్లు

ఎవికెయఫ్.ఆర్గ్ వారి సైటులో ప్రచురించిన సమీక్షావ్యాసం.

ప్రకటనలు

పూర్వకవులు-వేములవాడ భీమకవి

పూర్వకవులకథలు – వేములవాడ భీమకవి

హయమది సీత పోతవసుధాధిపుఁడారయ రావణుండు ని
శ్చయముగ నేను రాఘవుఁడ వహ్యజవారిధి మారుఁడంజనా
ప్రియతనయుండు లచ్చన విభీషుణుఁడా గుడిమెట్ట లంక నా
జయమును బోతరక్కసుని చావును నేడవనాడు చూడుడీ!

ఇది పూర్వకవులలో ప్రముఖుడయిన వేములవాడ భీమకవి చెప్పిన పద్యం.

భీమకవి కాలం ఇంతవరకూ ఎవరూ నిర్ధారణ చేయలేదు కాని ఆయనగురించి చెప్పుకునే కథలు చాలా వున్నాయి. ముఖ్యంగా జననం గురించి. గోదావరిమండలంలో ద్రాక్షారామ భీమేశ్వరాలయం ప్రాంతంవాడని ఒకకథనం. ఆయన తల్లి బాలవితంతువు, సాటి చెలులతో కలిసి భీమేశ్వరస్వామి దర్శనసమయంలో స్త్రీలకోరికలు వింటూ నాకు నీవంటిపుత్రునివ్వమని కోరిందిట. స్వామి ఆవిడ అభీష్టం నెరవేర్చాడు. ఆవిడ తనముద్దుబిడ్డకి భీమన అని పేరు పెట్టుకుని పెంచుకుంటూంది. వూళ్లో ప్రజలు మాత్రం ఆమె మాట నమ్మక, వెలివేశారు. అ పిల్లవాడిని సాటిపిల్లలు రండాపుత్రుడని గేలి చేయగా, అతడు వచ్చి తల్లిని తనతండ్రి ఎవరని అడిగితే, ఆమె భీమేశ్వరుడేనని చెప్పిందిట. అంతట, ఆ చిన్నవాడు భీమేశ్వరాలయానికి వెళ్లి, “నన్ను వూళ్లో అందరూ తండ్రి లేనివాడని గేలి చేస్తున్నారు. నువ్వు నిజంగా నాతండ్రివవునో కాదో చెప్పకపోతే ఇక్కడే తలపగలగొట్టుకు చస్తాను” అని పట్టు బట్టాడు. అప్పుడు భీమేశ్వరుడు ప్రత్యక్షమయి, అతనితల్లిమాట నిజమేననీ, తానే తండ్రిననీ చెప్పి, అందుకు నిదర్శనంగా భీమన ఆడినమాట సత్యమవుతుందని వరం ఇచ్చాడుట.

పైన వుదహరించిన పద్యానికి పూర్వకథ. భీమకవి తనకవితావైభావన్ని ప్రదర్శిస్తూ దేశదేశాలు సందర్శిస్తూ, గుడిమెట్ట ఆస్థానానికి వచ్చాడు. ఆసంస్థాధీశుడయిన మాగి పోతరాజు భీమకవిని గౌరవించకపోగా, అతని గుర్రాన్ని తీసుకుని, తరిమికొట్టాడు. భీమకవి కోపగించుకుని, పైపద్యం ఆశువుగా చెప్పి పోతరాజుని శపించాడు.
భీమనమాట ఋజువయి, పోతరాజు శత్రువులచేతిలో ఓడిపోయి, రాజ్యసంపదలూ, ప్రాణాలూ కూడ పోగొట్టుకున్నాడు. ఆతరవాత మరణించిన పోతరాజుకోసం అతడి బంధువర్గం విచారిస్తుండగా, భీమన ఆదారిన పోతూ వారిని చూసి, జాలిపడి, మరొక పద్యంతో పోతరాజుని బతికించాడట. ఆపద్యం. –

నాఁటి రఘురాము తమ్ముఁడు, పాటిగ సంజీవి చేత బ్రతికినభంగిన్
గాటికిఁ బో నీకేటికి, లేటవరపు పోతరాజ లెమ్మా, రమ్మా!

ఇలాగే మరొకకథ. రాజ కళింగగంగు భీమనని అవమానించినప్పుడు, ఆయన కోపించి, శపించి మళ్లీ కోపం తగ్గాక, మరొకపద్యంతో గంగుని రాజుగా చేసినకథ వుంది.

ఒకసారి, రాజ కళింగగంగుని చూడడానికి భీమన విజయనగరం వెళ్ళి, తాను వచ్చినట్టు కబురంపాడు. కళింగగంగు తాను వేరే పనిలో వున్నానని మరొకసారి రమ్మని జవాబు పంపాడు. భీమన అప్రసన్నతతో,

వేములవాఁడ భీమకవి వేగమె చూచి కళింగగంగు దా
సామము మాను కోపమున సందడి దీరిన రమ్ము పొమ్మననెన్
మోమునుజూడ దోసమిఁక ముప్పదిరెండు దినంబు లావలం
జామున కర్థంమందతని సంపద శత్రులపాలు గావుతన్

అని శపించాడు. శాపగ్రస్తుడయిన ఆరాజు సర్వస్వం కోల్పోయి. బిచ్చగాడయి వూరూరా తిరుగుతూ వేములవాడకి వచ్చి అక్కడ చీకటిలో గోతిలో పడ్డాడు. ఆదారిన పోతున్న భీమకవి అలికిడి విని ఎవరది అని అడగితే, కళింగగంగు, “వేములవాడ భీమకవి చేసిన జోగిని” అని జవాబు చెప్పాడు. అప్పుడు భీమకవి అతనిని గుర్తించి, నీరాజ్యం నీకు తిరిగి ప్రాప్తిస్తుందని దీవించి పంపాడట. తరవాత భీమకవి వాక్కునిజమై, కళింగగంగు సైన్యంములను సమకూర్చుకుని రాయలమీదికి దండయాత్రచేసి తిరగి తన రాజ్యం స్వాధినం చేసుకున్నాడు.

ఇలాటికథలలో నిజానిజాల తర్కం నాకంత సమంజసంగా అనిపించదు. అందులో కవిచాతుర్యం, భాషావైభవం నన్ను ఎంతగానో అలరిస్తాయి.

(మా. ని. ఫిబ్రవరి 2008)

నిరీక్షణ

నిరీక్షణ
*

చిన్నప్పుడు స్కూల్ బస్సుకోసం
చల్లని సాయంత్రాలకోసం
ఆ సాయంసమయాల బీచిలో
ఇసకలో కట్టే పిచిగ్గూళ్లకోసం
ఆ గూళ్లలో చేరే పిట్టలకోసం

పెద్దపండుక్కోసం
పట్టుపరికిణీకోసం
గోదావరి ఆనకట్టపై
పరుగుల్తీసే రైలుబండీకోసం
ఆరైలుబండీకమ్మీల్లోంచి
చిమ్మచీకట్లు చీల్చుకుంటూ
వెలుగులు కురుసే దీపాలతోరణాలకోసం

ఏతావాతా
చదువుల్తెచ్చే డిగ్రీలకోసం
ఆ డిగ్రీలిచ్చే ఉద్యోగాలకోసం
ఆ ఉద్యోగాల్లో ప్రమోషన్లకోసం
ఆప్తుల ఆమోదముద్రకోసం

నాలుగువీధులకూడలిలో పచ్చవెలుక్కోసం
మనసిచ్చి మాటాడే మనిషికోసం
అలనాటి ఆప్తురాలు
కాకమ్మచేతనైనా అంపే కబురుకోసం
ఋజువైన చెలిమికోసం

ఎండకోసం
వానకోసం
ఆకురాలు కాలంలో
కొమ్మలు చిమ్మే వింతసొగసులకోసం
తిరిగొచ్చే చివుళ్లకోసం

ఎదురుచూస్తున్నాను అర్ధశతాబ్దిగా
మూడంతస్థులమేడల్లో
ఐదంకెల ఆదాయాల్తో
కోరితెచ్చుకున్న ఈతిబాధల్తో
వాలుకుర్చీల్లో విలాసంగా వెనక్కి వాలి
భారతీయసాంప్రదాయం
వైరాగ్యం ఔన్నత్యం గూర్చి
వివరిస్తుంటే
వింటున్నాను ఓపిగ్గా.

తరంగాలెళ్తే స్నానం చేస్తానంటూ
సముద్రపొడ్డున
ముడుచుక్కూచున్న బడుగుబాపడిలా
ఎదురుచూస్తున్నాను.

ఏ ఉద్గ్రంథానికో
అస్తవ్యస్తంగా రాస్తున్న
నాందీప్రస్తావనలా వుంది
జీవనహేల.
తుదిపలుకు మాటే లేదు మరి.
*

(తెలుగు అసోషియేషన్ ఆఫ్ గ్రేటర్ షికాగో, తెలుగువెలుగు, 2003, లో ప్రచురితం. )

జీర్ణతృణం కథ

తల్లులకీ పిల్లలకీ మధ్య అంతరాలు ఏర్పడడం, యాభై దశకంలోనే మొదలయింది. ప్రతిమనిషికీ గుర్తింపు తృప్తినిస్తుంది. ఆగుర్తింపు ఎప్పుడు ఎక్కడినుంచి వస్తుందో చెప్పడం కష్టం.

000

జీర్ణతృణం

 “ఒక తల్లి పదిమంది పిల్లల్ని సాకుతుంది గానీ పదిమంది పిల్లలు ఒక తల్లిని చూసుకోలేకుండా ఉన్నారు,” అంది కనకవల్లి. Continue reading “జీర్ణతృణం కథ”

విధీ, హతవిధీ!

మాకాండోలో రిపేరొచ్చిందని మామానేజరుని పిలిచేవరకూ నాకువిధి వైపరీత్యాలగురించిన ఆలోచనలు రాలేదు.
వంటింట్లో కొళాయి చుక్కలు చుక్కలుగా కారుతుంటే మామానేజరుకి ఫోను చేశాను. నాకసలు ఫోనులో మాటాడ్డం సరిపడదు. నామాట వాళ్లకర్థం కాదు, వాళ్లమాట నాకర్థం కాదు పెళ్లిమంత్రాల్లాగే. మమ అనమన్నప్పుడల్లా మమ అనేసి వూరుకోడమే.
Continue reading “విధీ, హతవిధీ!”